Skip to Main Content
It looks like you're using Internet Explorer 11 or older. This website works best with modern browsers such as the latest versions of Chrome, Firefox, Safari, and Edge. If you continue with this browser, you may see unexpected results.
Chat now
Sgwrsiwch nawr

Digideiddio a Hawlfraint: Hawlfraint

Beth yw hawlfraint?

Dyluniwyd Deddf Hawlfraint, Dyluniadau a Phatentau 1988 i ddiogelu crëwr o waith gwreiddiol rhag ecsbloetiaeth moesol neu economaidd. Mae'r ddeddf yn atal unrhyw un, heblaw perchennog yr hawlfraint, rhag copïo, cyhoeddi, addasu neu berfformio gwaith, ac eithrio dan amgylchiadau arbennig.

Mae hawlfraint yn atal unigolion rhag gwneud y canlynol heb ganiatâd y perchennog:

  • copïo gwaith
  • dosbarthu copïau ohono, boed yn rhad ac am ddim neu ar werth
  • rhentu neu fenthyg copïau o waith
  • perfformio, dangos neu chwarae gwaith yn gyhoeddus
  • gwneud addasiad o waith
  • ei roi ar y rhyngrwyd

Y Llyfrgelll, digideiddio a hawlfraint

Caniateir i staff llyfrgelloedd sganio neu ddigideiddio eitemau yn llyfrgelloedd y Brifysgol o dan delerau Trwydded Addysg Uwch yr Asiantaeth Trwyddedu Hawlfraint (Copyright Licensing Agency /CLA).

I grynhoi, mae trwydded yr Asiantaeth:

  • mae’n caniatáu i greu copïau digidol o ddeunyddiau gwreiddiol sy’n eiddo i’r Brifysgol, neu o gopi o bennod neu erthygl y talwyd ffi hawlfraint ar ei chyfer ac a gyflenwir gan sefydliad sydd â thrwydded dosbarthu dogfennau gyda'r Asiantaeth megis y Llyfrgell Brydeinig

  • mae’n caniatáu llungopïo a sganio hyd at 10% neu un bennod o lyfr neu un erthygl mewn cyfnodolyn (pa un bynnag yw’r mwyaf)

  • mae’n caniatáu sganio eitemau fel eu bod ar gael i fyfyrwyr ar gwrs astudio

  • mae’n caniatáu sganio at ddibenion addysgol yn unig

  • nid yw’n caniatáu sganio dogfennau cyfan neu ddefnyddio’r copïau at ddefnydd masnachol pellach (ni fwriedir i’r copïau sydd wedi’u sganio gael eu defnyddio yn hytrach na phrynu copïau gwreiddiol)

  • mae’n ymdrin â chyhoeddiadau’r Deyrnas Unedig a'r Unol Daleithiau (a rhai Thiriogaethau Rhyngwladol eraill) yn unig – ceir rhestr o eithriadau pellach ar wefan yr Asiantaeth. 

Dim ond staff dynodedig y Llyfrgell sydd ag awdurdod i ddigideiddio deunydd ar gyfer rhestrau darllen. Rhaid cwrdd â gofynion trwydded yr Asiantaeth nad yw'n caniatáu i unrhyw un arall ddigideiddio.

Bydd cydymffurfiad yn cael ei fonitro.

Y symbol hawlfraint ©

Nid oes yn rhaid i eitem gael y symbol © hawlfraint wedi'i gymhwyso ar gyfer cofrestru hawlfraint. Nid oes angen y symbol i amddiffyn gwaith rhywun. Mae amddiffyn hawlfraint yn awtomatig wrth greu'r gwaith.

Faint ellir ei ddigideiddio?

Mae cyfran y gwaith y gellir ei ddigideiddio yn cynnwys naill ai 10% neu'r canlynol: (pa un bynnag yw'r mwyaf):

  • un pennod o lyfr

  • un erthygl o rifyn cyfnodolyn

  • un papur o un set o drafodion cynhadledd

  • un adroddiad o achos sengl o adroddiad o achos barnwrol

  • un stori fer neu un gerdd neu un ddrama heb fod yn fwy na 10 tudalen mewn blodeugerdd o straeon byrion, cerddi neu ddramâu

Ymwadiad

Darperir y wybodaeth a gynhwysir ar y tudalen yma fel canllaw i hawlfraint. Nid yw wedi'i fwriadu ac ni ddylid ei ddehongli fel cyngor cyfreithiol.

Pwy sy'n berchen ar hawlfraint?

Mae crëwr gwaith fel arfer yn berchen ar hawlfraint y gwaith hwnnw. Fodd bynnag, fel unrhyw fath o eiddo, gellir prynu, gwerthu, etifeddu neu brydlesu hawlfraint. Yn achos llyfr, yr awdur fel arfer fydd deiliad yr hawliau, er y gallant roi trwydded unigryw i'r cyhoeddwr gyhoeddi'r llyfr. Fel arall, gall yr awdur werthu ei hawlfraint i'r cyhoeddwr. Mae hyn yn golygu y gall rhai neu'r cyfan o'r hawliau economaidd fod yn eiddo i rywun heblaw'r perchennog cyntaf.

Am faint mae hawlfraint yn para?

Mae faint mae hawlfraint yn para yn dibynnu ar y math o ddeunydd. Yn gyffredinol, mae hawlfraint yn bodoli am gyfnod o 70 mlynedd yn dilyn marwolaeth awdur y gwaith.

Mae'r tabl canlynol yn dangos hyd yr hawlfraint.

Math o Ddeunydd

Hyd yr Hawlfraint

    Gweithiau Llenyddol ac Artistig 

  • 70 mlynedd ar ôl marwolaeth yr awdur.
  • Os sawl awdur yna 70 mlynedd yn dilyn marwolaeth yr awdur olaf sydd wedi goroesi.

    Gwaith Dramatig a Cherddorol

  • 70 mlynedd o'i gyhoeddi, os nad oes awdur wedi'i enwi.

    Recordiadau Sain

  • 70 mlynedd o hawliau recordio a pherfformiad

    Ffilmiau

  • 70 mlynedd o'r olaf i farw: cyfarwyddwr, cynhyrchydd, awdur sgript sgrin, cyfansoddwr trac sain.

    Darllediadau                      

  • 50 mlynedd o ddyddiad y darllediad

    Cynllun Teipograffyddol

  • 25 mlynedd o'i gyhoeddi

    Hawlfraint y Goron

  • 125 mlynedd o'i gyhoeddi ond yn amodol ar hepgoriad

    Gweithiau anghyhoeddedig a

    wnaed cyn 1 Awst 1989

  • Daw'r hawlfraint i ben ar 31 Rhagfyr 2039

Beth sy'n dod o dan y drwydded?

Mae Trwydded Addysg Uwch yr Asiantaeth yn rhoi caniatâd i staff y llyfrgell ddigideiddio penodau o lyfrau ac erthyglau o gyfnodolion a'u gwneud ar gael i fyfyrwyr ar-lein. Nid yw'r drwydded yn cynnwys pob darn o waith ond mae ei ystod yn eang iawn ac mae'n cwmpasu'r rhan fwyaf o bethau a gyhoeddir yn y Deyrnas Unedig yn ogystal â llawer o weithiau a gyhoeddir dramor.

Cyfrifoldeb Personol

Mae gweithdrefnau digideiddio yn cael eu rheoleiddio gan drwydded Addysg Uwch yr Asiantaeth sy'n awdurdodi unigolion dynodedig yn unig i greu sganiau o benodau ac erthyglau.

Yr unigolion dynodedig hyn yw staff y llyfrgell yn y tîm digideiddio sy'n cynnig sganiau proffesiynol ac yn sicrhau cydymffurfiaeth trwy wirio am unrhyw gyfyngiadau hawlfraint, ychwanegu hysbysiadau hawlfraint dwyieithog a chadw cofnodion ac adroddiadau fel y nodir yn y drwydded.

Dalier sylw, os byddwch yn lanlwytho unrhyw ddeunydd boed yn bennod/erthygl i BlackBoard neu Aspire, chi sy'n gyfrifol ei fod yn cydymffurfio a byddwch yn atebol am unrhyw gosbau dilynol pe bai'r Asiantaeth yn canfod nad oedd unrhyw ddeunydd yn cydymffurfio yn ystod archwiliad.

Canllawiau Hawlfraint yr Asiantaeth

Cliciwch ar y llun uchod i ddarllen canllawiau Trwydded Addysg Uwch yr Asiantaeth, 2019-2022.